KRAJOBRAZ
Delta Wisły to płaska bezleśna równina lekko nachylona w kierunku morza, gęsto poprzecinana rzekami,
strumieniami, kanałami i rowami melioracyjnymi. Jest to kraina o najgęstszej sieci rzecznej (naturalnej i sztucznej). Kraina, którą tysiąc lat temu porastały bujne lasy łęgowe, obfitujące w dęby, graby, topole, wiązy i jesiony. W XIV wieku, kiedy tereny te należały do Państwa Zakonnego, rozpoczęło się ich karczowanie i przekształcanie w grunty uprawne. Z biegiem wieków wraz ze wzrostem osadnictwa na tych terenach następowało stopniowe wycinanie lasów.
Lasy wycinano w celu pozyskania drewna - materiału budowlanego i opału, oraz po to by pozyskać bogate gleby do celów rolniczych. Jedyny ocalały fragment naturalnego lasu w Delcie Wisły znajduje się u nasady Cypla Mątowskiego i nazywa się szumnie Mątowskim Borem. Do końca XVIII wieku istniał mały las między Trutnowami, Osicami i Stanisławowem. Las ów, zwany Grabińskim jeszcze w połowie XVII wieku zajmował powierzchnię 8,5 włóki, jednak w początku XIX wieku został rozparcelowany na 9 działek i w krótkim czasie wykarczowany. Obecnie na tym terenie znajduje się osada Trutnowy I.
O niegdysiejszej obecności lasów w Delcie Wisły świadczyć mogą nazwy miejscowości: Brzózki, Dąbrowa, Dąbrówka, Dębina, Grabina, Suchy Dąb, Świerki, a także Gottswalde - Boży Las [pol. Koszwały],
czy Bärwalde - Niedźwiedzi Las [pol. Niedźwiedziówka]. Dzisiaj natomiast, jeśli chodzi o zadrzewienie, charakterystyczną cechą krajobrazu żuławskiego są sztuczne nasadzenia drzew - wierzby wzdłuż rowów i kanałów oraz topoli w śródpolnych rzędach i wzdłuż dróg. Tylko te rzadkie rzędy drzew stanowią zaporę dla częstych na tej bezleśnej równinie wiatrów.
Dwie trzecie całej powierzchni Delty Wisły to bezodpływowe poldery depresyjne, a pozostała jedna trzecia to teren zalewowy, odpływowy zwany tu w Delcie Wisły, jak i w Dolinie Dolnej Wisły żuławami. Największa depresja (1,8 m p.p.m) znajduje się w pobliżu Raczków Elbląskich, najwyższe zaś wzniesienie (14,6 m n.p.m.) w okolicy miejscowości Grabiny Zameczek.
Tutejszy krajobraz jest w największym stopniu przekształconym przez człowieka krajobrazem w Polsce. Wynika to z charakteru prac, jakie należało wykonać by pozyskać depresyjne tereny zalewowe pod osadnictwo i rolnictwo. Rolnictwo mogło się rozwijać tylko i wyłącznie pod warunkiem stałego odprowadzania wody oraz prowadzenia systematycznych prac zapobiegajacych nagłym zalaniom tych terenów przez występującą z koryta Wisłę. Wylewy Wisły powodowały bowiem zamulenie i zapiaszczenie gruntów wpływając na pogorszenie ich urodzajności. Wymagało to zbudowania na przełomie wieków sieci kanałów, wałów, grobli, zapór i tam.
Nieodłacznym elementem tej rolniczej krainy są pola. Cechą charakterystyczną żuławskich pól jest:
- regularny prostokątny kształt - narzucony przez system meliorcyjny [wały, kanały i rowy],
- brak miedz - granice między polami stanowią właśnie wspomniane kanały i rowy melioracyjne,
- ukształtowanie powierzchni - orka zagonowa zwana orką „w skład” nadaje polu charakterystyczny „dwuspadowy” profil z grzbietem wysokości nawet 1 metra po środku. Profilowanie takie jest spowodowane odkładaniem skiby do środka i jest zabiegiem wieloletnim. Zapobiega ono gromadzeniu się gleby w postaci tzw. „wargi” na obrzeżu pola przy rowie melioracyjnym. Po pierwsze skiba nie jest odkładana na zewnątrz tylko do środka pola, co ułatwa odpływ wody do rowu. Podczas, gdy wypiętrzenie gruntu na obrzeżu pola utrudniałoby spływ powierzchniowy. Po drugie urobek z pogłębiania rowów i kanałów jest w czasie orki systematycznie zabierany z obrzeża i przesuwany ku środkowi pola, urzyźniając je.
Ciekawostką tej krainy jest deltowe jezioro Drużno. Jest to jedno z dwóch (obok jeziora Dąbie w ujściu Odry) występujących w Polsce jezior deltowych, charakteryzujących się niewielką głębokością (do 3 - 3,5 metra), zaawansowanym procesem zarastania oraz niskimi bagiennymi brzegami. Jezioro Drużno od 1967 roku jest rezerwatem przyrody oraz ostoją ptactwa wodnego i błotnego. Na wschodnim brzegu jeziora w pobliżu dzisiejszej wsi Janów w IX wieku istniał bałtycki port Truso.
Na podstawie:
- „Żuławy delty Wisły na przełomie tysiącleci.”;
- Przemysław Szafran. „Żuławy Gdańskie...”;
- Waldemar Nocny. „Wyspa Sobieszewska.”;
